Quê hương núi Đọi sông Châu

Những vị tướng thời Hai Bà Trưng và tục lệ thờ cúng trên đất Hà Nam

Trong nghìn năm Bắc thuộc có một điểm đáng nhớ, đó là cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng chống lại chính quyền đô hộ của Đông Hán năm 40 (sau Công nguyên). Tuy thời gian hai Bà xưng Vương không dài (40 - 43) nhưng cuộc khởi nghĩa của Trưng Nữ Vương đã vang danh sử sách bởi lần đầu tiên đứng đầu cuộc khởi nghĩa là nữ giới và cũng lần đầu tiên một nữ giới xưng Vương.

Ở Việt Nam, yếu tố Chăm Pa để lại rõ rệt và phổ biến trong các chùa thời Lý, tiếp theo là các chùa thời Trần. Còn ở Hà Nam, yếu tố Chăm Pa để lại rõ rệt ở phù điêu (tượng) Kinari đầu người mình chim trong một số bộ phận kiến trúc thời Lý, tiêu biểu là ở chùa Đọi và tháp Sùng Thiện Diên Linh (xã Tiên Sơn, thị xã Duy Tiên).

Với nông dân Hà Nam, chăn nuôi bò sữa được xem là nghề mới, nhưng chế biến sữa bò tươi lại là một nghề mới hơn. Vì trước đó, toàn bộ sản phẩm sữa tươi đều được xuất bán cho các doanh nghiệp như: Vinamilk, Friesland Campina Hà Nam. Vẫn biết làm được việc chế biến sữa tươi thành sản phẩm ngay tại quê hương là không dễ, tuy nhiên bằng ý chí, nghị lực, nữ đảng viên Nguyễn Thị Thịnh (xã Trác Văn, Duy Tiên) đã dám nghĩ, dám làm và làm được điều đó. Thành công của người đảng viên này, đã mở ra hướng đi mới cho nghề chế biến sữa bò tươi tại địa phương. 

“Tiến sĩ Lý Trần Thản” là cuốn sách viết về danh nhân lịch sử Lý Trần Thản, do nhà thơ Nguyễn Thế Vinh, thành viên Trung tâm Bảo tồn di sản Văn hóa Tôn giáo chủ biên.

Để bảo vệ tuyến đường giao thông huyết mạch qua Phủ Lý cũng như cuộc sống của nhân dân trong xã và các vùng lân cận, chống lại cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, ngày 5/8/1965 Đại đội Dân quân phòng không Lam Hạ được thành lập. Đây là một trong những đơn vị dân quân phòng không đầu tiên được thành lập trên miền Bắc, sau đúng một năm Mỹ bắt đầu chiến tranh phá hoại miền Bắc (5/8/1964).

Năm nào cũng vậy, bước sang tháng bẩy (âm lịch), người dân thôn Hồng Sơn, xã Thanh Sơn (Kim Bảng) lại vui mừng, phấn khởi, náo nức chuẩn bị đón ngày hội làng. Do dịch bệnh Covid-19 diễn biến phức tạp, thực hiện nghiêm chỉ đạo của Chính phủ, của các cấp, các ngành trong phòng chống dịch bệnh, mùa hội năm nay người dân Hồng Sơn và du khách không tới đền trẩy hội, cầu may, cầu an như mọi năm. 

Với mong muốn sẻ chia phần nào những áp lực, khó khăn và cũng là động viên tinh thần các y, bác sỹ đang căng mình chống dịch, bảo vệ sức khỏe nhân dân, chị Đào Thị Vinh, chủ quán cơm Tuấn Vinh, 265 Đường Nguyễn Văn Trỗi, Phường Hai Bà Trưng (thành phố Phủ Lý) cùng với gia đình đã tự tay chuẩn bị nhiều món ăn để gửi tặng các y, bác sỹ đang làm nhiệm vụ tại Thành phố Hồ Chí Minh. 

Tọa lạc trên khu đất rộng 2.233m2, mặt chính diện quay hướng Tây, đình Cống thuộc tổ dân phố Bình Nam, thị trấn Bình Mỹ (Bình Lục). Tên cũ trước kia của tổ dân phố Bình Nam là thôn Thượng Thọ, gắn với tên thôn ngày ấy đình Cống có tên gọi là đình Thượng. 

Phát huy truyền thống quê hương cách mạng anh hùng, những năm qua, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Tượng Lĩnh (Kim Bảng) luôn nêu cao tinh thần đoàn kết, nỗ lực vượt qua mọi khó khăn, chủ động khai thác tiềm năng, thế mạnh, chung sức, đồng lòng xây dựng và đổi mới quê hương.

Vũ Cố (1395-1446) quê xã Vũ Xá, huyện Thanh Liêm, phủ Lý Nhân, đạo Sơn Nam (Thanh Thủy, Thanh Liêm ngày nay) là một tướng tài trong Bộ chỉ huy của nghĩa quân Lam Sơn khi tiến hành cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược. Núi Mã Yên (Mã Yên Sơn) gần ải Chi Lăng, Lạng Sơn, có vị trí vô cùng hiểm yếu, là nơi vị tướng tài quê hương Hà Nam - Vũ Cố lập kỳ tích chém đầu tướng giặc Liễu Thăng, góp công lớn vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược nửa đầu thế kỷ XV.

Hà Nam là một tỉnh nhỏ nhưng lại có số lượng di tích khá lớn, với gần 1.800 di tích. Gắn với các di tích là hàng trăm lễ hội mang các đặc trưng riêng có khác nhau. Trong nhiều trò hội, ngoài các trò chơi nổi bật, như: vật võ, bơi chải, cờ người, kéo co… còn có trò chơi truyền thống là vật cầu (vồ cầu, cướp cầu). Trò chơi này có ở nhiều lễ hội, nhưng mỗi trò chơi lại có luật chơi khác nhau cũng như mang trong nó những ý nghĩa và sự gửi gắm khác nhau. 

Chùa Khánh Long, phường Châu Giang (thị xã Duy Tiên) tọa lạc trên khu đất rộng khoảng 2 mẫu ở phía Bắc thôn Bút Thượng, xa khu dân cư. Đây là ngôi chùa cổ có quy mô lớn với nhiều hạng mục hợp thành quần thể có giá trị cao về kiến trúc, nghệ thuật, trong đó phải kể đến gác chuông.

Trong lịch sử chống ngoại xâm hào hùng của dân tộc, vùng đất và con người Hà Nam đã có những đóng góp quan trọng, trong đó có sự kiện năm Ất Sửu 545 liên quan đến vị tướng Đinh Lôi, người Hà Nam.

Xã Thanh Hải (Thanh Liêm) từ lâu đã được biết đến với danh thắng Kẽm Trống nhưng cũng ít ai biết nơi đây còn có ngôi cổ tự gắn với một nàng công chúa nhà Trần. Ngôi chùa nằm lưng chừng núi đá, ẩn mình trong cây rừng rậm rạp. Đó là chùa Trinh Tiết nằm trên núi Bồ Đà thuộc dãy Cẩm Long, thôn Động Xuyên, xã Thanh Hải. 

Bên cạnh đáp ứng các tiêu chí về diện tích, dân số, cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội, hệ thống cơ sở hạ tầng, việc đổi mới lề lối, tác phong làm việc, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân là ưu tiên hàng đầu được 9 xã, thị trấn (Duy Hải, Hoàng Đông, Châu Giang, Yên Bắc, Bạch Thượng, Tiên Nội, Duy Minh, Đồng Văn, Hòa Mạc) thuộc thị xã Duy Tiên thực hiện sau khi chính thức lên phường.

Có lẽ vào thời điểm này, đi tìm những nhân chứng lịch sử đã từng có mặt trong cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của dân tộc cách đây 75 năm để nghe kể rành rọt và nhớ minh mẫn mọi chuyện chắc không nhiều. Nhưng ai còn nhớ thì lại nhớ như in, như khắc vào tâm trí, bởi một điều: Sự kiện bầu cử Quốc hội đầu tiên đối với họ là chuyện trọng đại "nhiều đời trước đó không bao giờ có!", lại tham gia công tác tổ chức bầu cử thì càng đặc biệt hơn. Trong ký ức của những con người ấy, hành trình 14 lần bầu cử Quốc hội dù không giống nhau nhưng đều có một điểm chung đó là ngày hội của toàn dân!

"Nhớ mãi năm xưa trên đường ra trận Đất nước đi qua Phủ Lý túi bom Dẫu phố phường chìm trong đổ nát Còn trái tim đây rực sáng soi đường"

Trước lễ hội một tuần, các xóm huy động nhân dân tổng vệ sinh đường làng ngõ xóm phong quang, sạch sẽ. Ở đình, các cụ trong Ban khánh tiết lau chùi đồ thờ, quét dọn, thu xếp đình Thượng gọn gàng, sạch sẽ.

Đó là đồng chí Nguyễn Lam (1922-1990), người con ưu tú của quê hương Hà Nam, Bí thư đầu tiên của Ban Chấp hành Trung ương Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam, Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam (nay là Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh), rồi Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Kinh tế Trung ương.

Chùa Tam Giáo làng Quang Thừa, xã Tượng Lĩnh (Kim Bảng) là một trong 8 ngôi chùa tạo nên Bát Cảnh sơn xưa.

BÁO HÀ NAM ĐIỆN TỬ

Giấy phép xuất bản số 68/GP-BTTTT do Bộ Thông tin - Truyền thông cấp ngày 16/2/2017

Địa chỉ: Đình Tràng, phường Lam Hạ, thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam

Tổng Biên tập: Lê Hồng Kỳ

Điện thoại: (0226) 3852.773 - 3853.342 | Fax: (0226)3853.342

Email: baohanam.dientu@gmail.com

Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản.