Ông Úc hiện là Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ, Trưởng ban Thanh tra nhân dân xã Thanh Bình, Chủ tịch Hội Chiến sỹ cách mạng bị địch bắt tù đày huyện Thanh Liêm. 75 năm tuổi đời, hơn 50 năm tuổi Đảng, từng bị địch bắt, giam cầm tại các nhà tù đế quốc hơn 5 năm (từ tháng 1/1968 đến tháng 2/1973); từng nỗ lực vươn lên không ngừng trên mặt trận xóa đói nghèo, trên các lĩnh vực công tác...  với ông Úc, động lực giúp ông vượt qua mọi khó khăn chính là những lời dạy của Bác Hồ kính yêu.

Giữ vững phẩm chất người lính cách mạng kiên trung

Đất nước có chiến tranh, như bao trai làng, tháng 4/1962, ở độ tuổi đẹp nhất (18 tuổi) ông Úc lên đường nhập ngũ. Sau thời gian huấn luyện ở Thanh Trì (Hà Nội), ông cùng đơn vị hành quân vào chiến đấu tại chiến trường Ba Tơ, Quảng Ngãi.

Tháng 8/1964, ông vinh dự được kết nạp vào Đảng ngay tại chiến trường. Tháng 1/1968, đơn vị ông được điều động từ Quảng Ngãi vào Bình Định. Ngày 2/1/1968, khi đơn vị hành quân tới xã Mỹ Thắng, huyện Phù Mỹ, Bình Định thì gặp địch đi càn.

Trong trận chống càn với địch, ông Úc bị thương ở  chân. Đơn vị gửi ông cùng 3 đồng chí bị thương khác về thôn Xuân Thạnh, xã Mỹ An, được nhân dân giấu trong hầm bí mật. Sáng ngày 5/1/1968, địch tràn vào thôn Xuân Thạnh, phát hiện ra nơi ẩn nấp. Kêu gọi đầu hàng nhiều lần không được chúng ném lựu đạn xuống hầm. 3 đồng chí hy sinh, ông Úc bị địch bắt.

Sau nhiều lần tra hỏi đánh đập rất dã man, ông Úc chỉ một mực khai tên là Nguyễn Văn Toàn, vào đến đây đánh nhau trận đầu bị thương, không biết đơn vị, người chỉ huy... Không khai thác được gì, đến sáng ngày mùng 2 Tết năm 1968, ông Úc là một trong những tù binh được đưa ra giam cầm tại khu A2, nhà tù Phú Quốc.

Trong nhà tù, bắt liên lạc được với tổ chức, ông Úc tham gia sinh hoạt tại Chi bộ "Anh Hai", Đảng bộ nhà lao A2. Đến giữa năm 1968, Chi bộ giao cho ông Úc làm Tổ trưởng tổ Đảng cùng sinh hoạt với 2 đồng chí khác... Năm 1969, ông Úc là chi ủy viên, phụ trách tổ đảng với 6 đảng viên...

Trong nhà tù, đối diện với muôn vàn khổ cực, lời Bác Hồ viết về những người tù cộng sản bị giam cầm tại Nhà tù Sơn La: "Biến cái rủi thành cái may. Các đồng chí đã lợi dụng những ngày tháng ở tù để hội họp và học tập lý luận.

Một lần nữa việc đó đã chứng tỏ rằng: Chính sách khủng bố cực kỳ dã man của kẻ thù chẳng những không ngăn cản được bước tiến của cách mạng, mà trái lại nó đã trở nên một thứ lửa thử vàng, nó rèn luyện cho con người cách mạng thêm cứng rắn. Mà kết quả là cách mạng đã thắng đế quốc đã thua" - được anh em truyền tai nhau thuộc lòng.

Thực hiện lời Bác dạy, ở nơi được coi là "địa ngục trần gian" ấy, ông Úc cùng đồng đội luôn giữ vững tinh thần lạc quan cách mạng, bí mật duy trì sinh hoạt, học tập, củng cố tinh thần chiến đấu, tham gia các phong trào đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ theo quy chế quốc tế về tù binh chiến tranh...

Bị giam cầm hơn 5 năm, được trao trả vào tháng 2/1973, ông Úc tự hào: Trong suốt những năm tháng tù đày vô cùng cực khổ, tôi luôn giữ vững phẩm chất người lính cách mạng kiên trung, sẵn sàng hy sinh cho Tổ quốc, cho dân tộc. Với tôi, suốt những năm tháng bị tù đày, lời dạy của Bác chính là sao sáng dẫn đường giúp tôi và đồng đội luôn vững niềm tin chiến thắng.  

Tuổi cao nhưng bác Úc vẫn tham gia làm vườn, tự trồng rau cho gia đình.

Vượt khó vươn lên trong cuộc sống

Trở về với cách mạng, ông Úc được đi an dưỡng tại Đoàn 125 ở Chí Linh, Hải Hưng (nay là Hải Dương). Năm 1974, ông được điều về Quân khu Hữu Ngạn, sau đó về làm việc tại Xí nghiệp may điện thương binh (thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự Hà Nam Ninh). Tháng 6/1980, ông xin nghỉ mất sức. Trở về quê hương khi mới 36 tuổi, kinh tế gia đình ông ngày đó hết sức khó khăn. Gia đình ông đông anh em, vợ chồng ông phải ở nhờ nhà kho của hợp tác xã trong 4 năm.

Thực hiện lời Bác dạy "Thương binh tàn nhưng không phế", không đầu hàng trước những khó khăn, cùng với việc tích cực tham gia công tác xã hội, ông Úc cùng vợ con mạnh dạn đầu tư nuôi gà, nuôi lợn, nuôi bò... để nâng cao thu nhập, cải thiện chất lượng cuộc sống. Đến nay, các con ông đã trưởng thành, kinh tế gia đình ổn định.

Trò chuyện với chúng tôi, ông Úc cho biết: Năm 1980, tôi nghỉ mất sức, năm 1982, tôi tham gia vào đội sản xuất của thôn, rồi làm trưởng thôn, bí thư chi bộ. Hiện nay, đã bước sang tuổi 75 tôi vẫn đang là Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ, Trưởng ban Thanh tra nhân dân xã Thanh Bình, Chủ tịch Hội Chiến sỹ cách mạng bị địch bắt tù đày huyện Thanh Liêm.

Ở bất cứ cương vị nào, lĩnh vực gì ông Úc cũng luôn hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao. Năm 2017, ông được Bộ trưởng Bộ Lao động  - Thương binh và Xã hội tặng Bằng khen: "Là người có công với cách mạng tiêu biểu, có thành tích trong chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, vượt khó vươn lên trong lao động sản xuất giai đoạn 2012 - 2017". Năm 2016, ông Úc được Chủ tịch UBND tỉnh tặng Bằng khen: "Đã có nhiều đóng góp tích cực cho hoạt động của Hội Chiến sỹ cách mạng bị địch bắt tù đày từ năm 2011 đến năm 2016".

Ông Úc chia sẻ: Mấy chục năm qua, lời Bác dạy giúp tôi nỗ lực vượt khó vươn lên. Là một người lính, một đảng viên cộng sản, trong giai đoạn cách mạng mới, với tôi, việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác là việc làm hằng ngày, việc làm suốt đời.              

Phạm Hiền