Với quan điểm không bỏ lọt tội phạm, không kết án oan người vô tội hoặc đưa ra mức án không phù hợp với hành vi, tính chất, mức độ phạm tội, TAND tỉnh đã chỉ đạo Tòa Hình sự và TAND các huyện, thành phố chú trọng việc xét xử án hình sự theo tinh thần Nghị quyết số 49 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.

Đồng thời, thực hiện tốt Quy chế phối hợp liên ngành giữa Công an - Viện Kiểm sát Nhân dân - TAND trong quá trình điều tra, truy tố xét xử các vụ án trọng điểm, có tính chất phức tạp, được dư luận quần chúng nhân dân quan tâm.

Quang cảnh phiên tòa xét xử vụ án hình sự theo mô hình phòng xử án mới của TAND tỉnh.

Từ tháng 1/2018, TAND tỉnh đã triển khai mô hình phòng xử án mới. Theo quy định tại Điều 257 của Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015, phòng xử án phải được bố trí trang nghiêm, an toàn, bảo đảm sự bình đẳng giữa người thực hiện quyền công tố và luật sư, người bào chữa khác.

Nếu như trước đây, hội đồng xét xử, đại diện Viện Kiểm sát Nhân dân, thư ký phiên toà ngồi ở bục cao nhất của phòng xử án, thì hiện nay vị trí của Hội đồng xét xử được bố trí ở bục cao nhất, Thư ký phiên toà bố trí dưới một cấp; vị trí ngồi của đại diện viện kiểm sát nhân dân và luật sư ngồi ngang nhau, tạo sự bình đẳng giữa hai bên (một bên buộc tội và một bên gỡ tội). Đồng thời, bố trí bục khai báo thay vành móng ngựa trước đây đã thể hiện quyền bình đẳng trong quá trình tranh tụng giữa luật sư và bị cáo đối với công tố viên.

Đây không chỉ là vấn đề thay đổi vị trí ngồi một cách cơ học mà còn phù hợp với tinh thần của Hiến pháp 2013 ghi nhận nguyên tắc bình đẳng tranh tụng trong xét xử, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp.

Đặc biệt, thời gian gần đây, các phiên tòa hình sự đã được tiến hành theo tinh thần đổi mới thủ tục xét hỏi, mở rộng tranh tụng tại phiên tòa. Trong đó, đã có sự phân định rõ ba chức năng trong tố tụng gồm: xét xử, buộc tội và bào chữa dựa trên cơ sở các quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự.

TAND tỉnh yêu cầu các thẩm phán, thư ký Tòa Hình sự trong quá trình thực thi nhiệm vụ phải luôn tìm tòi, học hỏi và áp dụng các sáng kiến kinh nghiệm, giải pháp công tác để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Trong phần tranh luận, đây là giai đoạn các bên trình bày quan điểm của mình, chủ tọa điều khiển phiên tòa kiểm tra chứng cứ đã thu thập, tập trung hướng các bên vào những vấn đề trọng tâm buộc tội, gỡ tội, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, tính chất mức độ, hậu quả của hành vi phạm tội, động cơ mục đích phạm tội, trên cơ sở đó giúp cho việc nghị án và tuyên án của Hội đồng xét xử đúng pháp luật.

Hình phạt mà tòa án áp dụng đối với các bị cáo đều bảo đảm có căn cứ đúng quy định của pháp luật, tương xứng với tính chất, mức độ, hành vi và nhân thân người phạm tội trong từng vụ án, đáp ứng yêu cầu của công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình hiện nay.

Do có sự chủ động phân công thẩm phán nghiên cứu hồ sơ, cùng với sự phối hợp chặt chẽ giữa tòa án với các cơ quan tiến hành tố tụng trong công tác tổ chức phiên tòa, nên các vụ án đều được xét xử an toàn, đúng pháp luật, được dư luận đồng tình ủng hộ, đánh giá cao.

Các bản án hình sự có hiệu lực pháp luật đều được các thẩm phán công bố công khai trên cổng thông tin điện tử của ngành, tăng cường tính công khai minh bạch trong hoạt động xét xử của TAND hai cấp trong tỉnh và nhận được sự đồng tình, hưởng ứng từ dư luận, giúp người dân, cơ quan, tổ chức tiếp cận, giám sát, đánh giá phán quyết của tòa án, đồng thời nâng cao tinh thần trách nhiệm của mỗi thẩm phán trước phán quyết nhân danh Nhà nước.

Dự báo thời gian tới, một số loại tội phạm như tội phạm sử dụng công nghệ cao, tội phạm giết người, kinh tế, tham nhũng, chống người thi hành công vụ... tiếp tục gia tăng với nhiều thủ đoạn tinh vi, phức tạp. Do vậy, TAND hai cấp trong tỉnh tạo điều kiện cho cán bộ, công chức, đặc biệt là đội ngũ thẩm phán, thư ký và hội thẩm nhân dân nâng cao trình độ chuyên môn, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chính trị được giao.

Phối hợp với các ngành làm án xây dựng, đưa ra xét xử kịp thời các vụ án trọng điểm, tăng cường xét xử lưu động, nhất là các vụ án được dư luận xã hội quan tâm. Không để xảy ra kết án oan người không có tội hoặc bỏ sót, lọt tội phạm. Hạn chế thấp nhất tình trạng án hủy, sửa do lỗi chủ quan của hội đồng xét xử. Mở rộng phạm vi bào chữa để ngày càng có nhiều vụ án được luật sư tham gia bào chữa ngay từ khi khởi tố bị can, chống oan sai.

Bên cạnh đó, chú trọng việc đổi mới hoạt động của ngành, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, nhất là trong cải cách thủ tục hành chính tư pháp, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân khi giải quyết công việc tại tòa án. Nâng cao chất lượng tổ chức phiên tòa trực tuyến, bảo đảm tính công khai minh bạch, tạo bước đột phá mới trong hoạt động xét xử, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới.

Lê Mai